Chiều thứ Bảy tuần trước, tôi ngồi ở quán cà phê dưới chân chung cư của chị chủ nhà, mở laptop dò lại một bảng Excel dài hơn chục trang. Báo giá bộ tủ bếp chữ L gửi đi hôm thứ Tư bị hụt. Không nhiều, nhưng đủ để tôi phải gọi điện xin lỗi trước khi xưởng cắt ván.
Lỗi nằm ở một tấm hậu tủ trên. Trên bản vẽ mặt đứng nó có, trong bảng khối lượng thì không. Một tấm ván mỏng, vài mét nẹp cạnh, công lắp. Nhân lên cho cả dãy tủ thì thành một khoản mà chủ nhà có quyền thắc mắc.
Tôi kể chuyện này vì nhiều bạn mới vào nghề hỏi tôi dự toán nội thất là gì, và tôi nghĩ cách trả lời thật nhất là kể lúc nó sai.
Một bảng tính đứng giữa bản vẽ và cái ví
Nói gọn, dự toán nội thất là việc biến bản vẽ thành con số. Cần bao nhiêu tấm ván, dày bao nhiêu, phủ mặt gì. Bao nhiêu mét dài chỉ nẹp, bao nhiêu bộ bản lề giảm chấn, ray trượt, tay nắm. Mất bao nhiêu ngày công ở xưởng, bao nhiêu công lắp tại nhà. Cộng hết lại, thêm chi phí vận chuyển, dự phòng, lợi nhuận của công ty, ra một con số để chủ nhà gật hoặc lắc đầu.
Người làm việc này ở các công ty thường được gọi là nhân viên dự toán, tiếng Anh hay ghi là cost estimator hoặc quantity surveyor. Có nơi tách hẳn một phòng dự toán. Có nơi, như studio nhỏ của tôi hồi mới mở, người thiết kế tự bóc luôn.
Tôi từng nghĩ đây là việc khô. Làm rồi mới thấy nó là chỗ mà mọi ảo tưởng của bản phối cảnh 3D phải đối mặt với thực tế. Cái đảo bếp ốp đá vân mây trông rất sang trong render, nhưng khi bóc ra mét vuông đá, công cắt góc, công mài cạnh, chủ nhà thường muốn ngồi nói chuyện lại.
Một ngày làm dự toán trông như thế nào
Buổi sáng thường là nhận hồ sơ. Họa viên gửi bộ bản vẽ triển khai: mặt bằng, mặt đứng từng vách tủ, chi tiết cấu tạo, bảng vật liệu. Người dự toán đọc một lượt để liệt kê hạng mục trước, chưa vội tính.
Sau đó mới là bóc khối lượng. Tủ áo thì đếm tấm hông, tấm nóc, tấm đáy, đợt, cánh, hậu. Vách ốp thì đo mét vuông, trừ ô cửa. Trần thạch cao tính mét vuông cộng mét dài phào. Đá, kính, giấy dán tường, sơn, mỗi thứ một đơn vị riêng. Tôi hay mở AutoCAD song song để đo trực tiếp trên file thay vì tin vào con số ghi tay trên bản in.
Buổi chiều là áp đơn giá. Giá ván từ nhà cung cấp, giá phụ kiện, giá công từ xưởng hoặc tổ đội. Phần này cần một file đơn giá riêng, ghi ngày cập nhật, vì giá vật tư không đứng yên. Có tháng melamine một mã màu tăng, có tháng ray âm của một hãng hết hàng phải đổi mã.
Cuối cùng là rà lại với người thiết kế. Bước này hay bị bỏ khi gấp, và chính nó là chỗ tấm hậu tủ của tôi trốn mất.
Nếu bạn đang phân vân giữa dự toán, thiết kế hay ra công trình làm giám sát, tôi có viết riêng một bài về các hướng đi trong nghề thiết kế nội thất, đọc xong sẽ dễ hình dung mỗi vị trí cầm khúc nào của một công trình.
Những chỗ hay sai, theo kinh nghiệm của tôi
Tôi ghi lại dưới đây vài lỗi tôi và đồng nghiệp gặp nhiều nhất. Không phải danh sách đầy đủ, chỉ là những thứ đã từng làm tôi mất ngủ.
| Chỗ hay sai | Vì sao | Tôi xử lý thế nào |
|---|---|---|
| Quên tấm hậu, tấm đợt | Mặt đứng không thể hiện rõ chi tiết bên trong | Bóc theo từng thùng tủ, không bóc theo cả vách |
| Bỏ qua hao hụt | Ván khổ cố định, cắt lẻ luôn dư phần vụn | Hỏi xưởng tỷ lệ hao hụt thực tế của họ |
| Đơn giá cũ | Dùng lại file của dự án vài tháng trước | Ghi ngày áp giá và thời hạn báo giá |
| Hạng mục chưa có chi tiết | Khách chưa chốt mẫu đèn, mẫu đá | Ghi rõ “tạm tính” ngay trên dòng đó |
| Nhầm cốt ván và mặt phủ | Cùng MDF nhưng phủ melamine khác phủ acrylic | Tách hai cột riêng trong bảng vật liệu |
Cái dòng “tạm tính” nghe đơn giản mà cứu tôi nhiều lần. Chủ nhà đọc báo giá thường chỉ nhìn dòng tổng. Khi có chữ tạm tính ngay cạnh hạng mục đèn trang trí, lúc họ đổi sang mẫu đèn khác, không ai phải tranh cãi.
“Bảng dự toán tốt không phải bảng có con số thấp nhất, mà là bảng mà lúc bàn giao, con số thật nằm sát con số đã nói với chủ nhà.”
Không cần vẽ đẹp, nhưng phải hiểu cái tủ được làm ra sao
Người làm dự toán giỏi mà tôi biết đều có chung một điểm: họ từng đứng ở xưởng. Họ biết một tấm ván khổ tiêu chuẩn cắt được bao nhiêu tấm hông tủ áo cao 2,4 mét. Họ biết cánh sơn phải qua mấy lớp, cạnh dán chỉ PVC hay chỉ ABS. Nhìn bản vẽ là họ thấy luôn chỗ nào thợ sẽ kêu khó.
Về công cụ thì Excel gần như không thể né. Không cần hàm cao siêu, nhưng phải biết tổ chức bảng sao cho đổi một đơn giá là cả file tự cập nhật. AutoCAD để đo. Một số xưởng dùng phần mềm thiết kế tủ có thể xuất danh sách tấm ván, tiện cho việc đối chiếu. SketchUp thì tôi chỉ dùng để xem lại hình khối khi bản vẽ 2D khó hình dung.
Còn tính cách, tôi nghĩ người hợp với việc này là người thích kiểm tra lại. Không phải vì nghi ngờ người khác, mà vì biết mình có thể sót.
Bước vào nghề từ đâu
Đồng nghiệp làm dự toán của tôi đến từ đủ chỗ: học kiến trúc, học thiết kế nội thất, học kinh tế xây dựng, có người từng là thợ mộc rồi học thêm máy tính. Đa số bắt đầu ở vị trí trợ lý, ngồi cạnh người có kinh nghiệm, bóc thử rồi đem so.
Tôi hay khuyên các bạn thực tập một bài tập nhỏ. Lấy bộ bản vẽ một căn phòng ngủ, tự bóc khối lượng, rồi xin người đi trước bản họ đã làm cho cùng phòng đó. Đặt hai file cạnh nhau. Chỗ lệch chính là bài học.
Về thu nhập, tôi không đưa con số vì nó thay đổi theo quy mô công ty, khu vực và độ phức tạp của công trình mình phụ trách. Người làm lâu có thể lên trưởng bộ phận dự toán, chuyển sang mua hàng hoặc quản lý dự án, vì đến lúc đó họ hiểu tiền chảy qua công trình theo đường nào.
Còn tấm hậu tủ của chị chủ nhà, cuối cùng công ty chịu phần chênh lệch. Chị mời tôi một ly cà phê muối. Tôi về nhà sửa lại mẫu file, thêm một cột “đã rà với thiết kế” ở mỗi hạng mục. Từ đó tới giờ chưa thiếu tấm nào. Ít nhất là tới tuần này.
Hải Yến