Danh thiếp của tôi ghi “nhà thiết kế nội thất”. Anh đồng nghiệp ngồi bàn bên ghi “kiến trúc sư”. Khách hàng thì gọi cả hai đứa là “kiến trúc sư” hết, và chúng tôi cũng thôi không sửa nữa.
Nhưng tuần này có một cậu sinh viên năm nhất hỏi tôi nghiêm túc: kiến trúc sư nội thất và nhà thiết kế nội thất khác nhau thế nào, em nên học bên nào. Câu hỏi đáng được trả lời tử tế hơn một cái nhún vai.
Một người đụng vào vỏ, một người làm đầy bên trong
Cách tôi hay giải thích là vậy. Kiến trúc sư nội thất (interior architect) nhìn không gian từ góc độ kiến trúc. Họ tính chuyện đập một vách ngăn, mở rộng ô cửa, đưa thêm ánh sáng tự nhiên vào, và cái thay đổi đó ảnh hưởng tới kết cấu, điện nước, điều hòa ra sao.
Nhà thiết kế nội thất (interior designer) như tôi thường bắt đầu từ cái vỏ đã có. Tôi lo bố cục đồ đạc, vật liệu hoàn thiện, màu, đèn, cảm giác khi bước vào phòng.
Tháng trước tôi làm một căn nhà phố cũ ở Phú Nhuận. Chủ nhà muốn bỏ bức tường giữa phòng khách và bếp. Tôi không dám tự quyết, phải nhờ anh bàn bên xem bức tường đó có chịu lực không, có dầm nào chạy qua không. Anh ấy xem bản vẽ cũ, xuống tận nơi gõ gõ, rồi đề xuất giữ lại một đoạn làm cột trang trí. Phần còn lại, gỗ gì, đèn gì, ghế gì, là việc của tôi.
Học khác nhau thì giỏi khác nhau
Người học kiến trúc đi một chương trình dài, có kết cấu, cấu tạo công trình, vật lý kiến trúc, quy chuẩn xây dựng. Người học thiết kế nội thất dành nhiều thời gian hơn cho màu sắc, vật liệu, đồ nội thất, lịch sử trang trí. Mỗi bên mang theo một thế mạnh ra đời.
| Chuyện | Kiến trúc sư nội thất | Nhà thiết kế nội thất |
|---|---|---|
| Nền học hay gặp | Kiến trúc, kiến trúc nội thất | Thiết kế nội thất, mỹ thuật ứng dụng |
| Can thiệp tới đâu | Vách, ô cửa, trần, hệ kỹ thuật, công năng tổng thể | Đồ đạc, vật liệu, màu, ánh sáng trang trí |
| Dự án hay nhận | Cải tạo, khách sạn, văn phòng, bán lẻ | Căn hộ, nhà phố, quán cà phê, showroom |
| Phần mềm quen tay | AutoCAD, Revit, SketchUp | SketchUp, 3ds Max, V-Ray, AutoCAD |
Ở văn phòng tôi, sự khác nhau lộ ra rõ nhất lúc đọc bản vẽ. Anh bàn bên mở một bộ hồ sơ cải tạo là nhìn ngay vào mặt bằng kết cấu, vị trí hộp gen, đường ống. Tôi thì nhìn trước tiên vào hướng nắng, chỗ đặt sofa, khoảng đi lại giữa bàn ăn và bếp. Hai cách nhìn đó không cái nào hơn cái nào. Gặp nhau thì công trình tròn trịa hơn.
Tôi cũng nhận ra mình hay bị “bắt lỗi” ở những chỗ rất kỹ thuật, như cao độ trần sau khi đi ống điều hòa, hay độ dốc sàn vệ sinh khi nâng cốt. Còn anh ấy hay nhờ tôi chọn giúp vật liệu, vì bảo nhìn mẫu gỗ nào cũng thấy giống nhau.
Bảng này là xu hướng thôi, không phải ranh giới cứng. Ở Việt Nam rất nhiều người tốt nghiệp kiến trúc làm nội thất căn hộ cả đời. Và tôi cũng từng tham gia dự án cải tạo văn phòng khá lớn, dưới sự chủ trì của một kiến trúc sư.
Nói rộng ra thì hai vai này chỉ là hai mắt xích, bên cạnh còn họa viên, dự toán, giám sát. Tôi có ghi lại toàn cảnh nghề thiết kế nội thất cho bạn nào muốn thấy cả chuỗi.
Chuyện đứng tên hồ sơ
Đây là chỗ khác biệt rõ nhất về mặt giấy tờ. Làm nhân viên thiết kế trong công ty, tôi chưa bao giờ bị hỏi chứng chỉ hành nghề. Nhưng ai muốn chủ trì thiết kế kiến trúc, đứng tên chịu trách nhiệm chuyên môn hay hành nghề kiến trúc độc lập thì phải tính tới chứng chỉ hành nghề kiến trúc, và điều kiện cấp gắn với bằng chuyên ngành kiến trúc cộng thời gian kinh nghiệm.
Quy định về phần này vừa có sửa đổi, tôi không theo sát từng điều nên không dám nói chi tiết. Ai có ý định tự mở văn phòng thì nên hỏi thẳng sở quản lý kiến trúc ở tỉnh, thành mình đang ở.
Còn chuyện danh xưng, tôi giữ một nguyên tắc nhỏ: mình học gì thì ghi đúng cái đó. Gọi mình là kiến trúc sư khi không học kiến trúc, gặp đúng anh kỹ sư kết cấu khó tính là ngượng lắm.
Vậy cậu sinh viên nên học bên nào?
Tôi bảo cậu ấy thử hỏi mình thích cái gì hơn: giải một bài toán kỹ thuật cho cả công trình, hay ngồi cả buổi chiều chọn giữa ba tấm veneer gần giống nhau. Thích cái đầu thì theo kiến trúc. Thích cái sau thì theo nội thất. Thích cả hai thì cứ học một bên, rồi đi thực tập bên kia.
P.S. Cậu ấy nhắn lại tối qua, bảo đang nghiêng về nội thất vì “thích sờ vật liệu”. Tôi gửi cho cậu ấy địa chỉ hai showroom gỗ hay cho xin mẫu.
Hải Yến