Sáng thứ Bảy vừa rồi tôi bàn giao một căn hộ hai phòng ngủ ở Thủ Đức. Lúc mở cửa, mùi gỗ sồi mới và mùi keo dán cạnh vẫn còn hơi nồng. Chị chủ nhà đi một vòng, dừng lại khá lâu ở cái hốc đọc sách cạnh cửa sổ, rồi bảo: “Đúng cái chỗ chị vẽ nguệch ngoạc hôm đầu.”
Tôi về nhà, pha ấm trà, và nghĩ mãi về câu đó. Mười mấy năm làm nghề thiết kế nội thất, những ngày vui nhất của tôi thường không phải ngày render ảnh đẹp. Đó là ngày người ta bước vào nhà và nhận ra chính mình trong đó.
Bài này tôi viết cho những bạn đang tò mò về nghề, hoặc đang học năm hai năm ba và chưa biết mình sẽ đứng ở chỗ nào. Tôi kể theo cách tôi nhìn thấy, có chỗ chủ quan, các bạn cứ đọc như nghe một người đi trước tán chuyện.
Nghề này không chỉ là chọn màu sofa
Hồi mới ra trường, tôi cũng nghĩ công việc là phối màu, chọn rèm, đặt cái đèn thả cho đẹp. Thực tế phần đó chiếm chưa tới một phần năm thời gian.
Phần còn lại là nghe. Nghe chủ nhà kể họ dậy mấy giờ, ai nấu cơm, con nhỏ hay chạy ở đâu, ông bà có lên ở cùng không. Rồi đo. Đo tường, đo trần, đo cả độ lệch của sàn vì căn hộ bàn giao thô hiếm khi vuông vức như bản vẽ chủ đầu tư.
Sau đó mới đến phương án. Một mặt bằng bố trí tốt phải giải cùng lúc công năng, ngân sách, tiến độ và cái gu của người ở. Có khi mình thích một bức vách lam gỗ lắm, nhưng nhà có mèo, nên thôi.
Nhà thiết kế nội thất (interior designer) vì vậy là một người phiên dịch. Dịch thói quen sống thành kích thước, dịch cảm giác “muốn ấm áp” thành gỗ màu mật ong, đèn 3000K và rèm vải thô.
Một căn nhà đi qua tay bao nhiêu người?
Nhiều hơn bạn nghĩ. Ở một công ty thiết kế thi công trọn gói, căn hộ tôi vừa kể có ít nhất sáu bảy người chạm vào trước khi đến tay chủ nhà.
Bạn kinh doanh là người gặp khách đầu tiên, hỏi nhu cầu, chốt phạm vi. Tôi lên ý tưởng, mặt bằng và phối cảnh. Họa viên triển khai bộ hồ sơ kỹ thuật để xưởng làm được. Bạn dự toán bóc khối lượng và ra báo giá. Xưởng cắt ván, dán cạnh, khoan lỗ bản lề. Giám sát đứng ở công trình từ ngày đầu tới ngày cuối.
| Vị trí | Làm gì là chính | Hợp với người thế nào |
|---|---|---|
| Nhà thiết kế nội thất | Ý tưởng, mặt bằng, chọn vật liệu, trình bày với khách | Thích nói chuyện, chịu được việc sửa đi sửa lại |
| Họa viên (drafter) | Mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, chi tiết đồ gỗ trên AutoCAD | Tỉ mỉ, thích sự chính xác tới từng milimet |
| Diễn họa 3D (3D visualizer) | Dựng mô hình, đánh đèn, render phối cảnh | Mê ánh sáng, kiên nhẫn ngồi máy lâu |
| Dự toán | Bóc khối lượng, lập báo giá, theo dõi chi phí phát sinh | Giỏi Excel, nhớ giá vật tư, ít ngại con số |
| Giám sát thi công | Điều phối thợ, kiểm hàng từ xưởng, nghiệm thu | Thích công trường, chịu nắng, xử lý tình huống nhanh |
| Kinh doanh nội thất | Tìm khách, tư vấn sơ bộ, chốt hợp đồng | Khéo ăn nói, hiểu sản phẩm đủ để không hứa quá tay |
Cái bảng này tôi hay vẽ ra giấy cho các bạn thực tập. Nó giúp các bạn thấy nghề không chỉ dành cho người vẽ đẹp. Một cô bé từng làm với tôi vẽ phối cảnh rất bình thường, nhưng nhớ giá ván MDF chống ẩm của ba nhà cung cấp, giờ em ấy làm trưởng nhóm dự toán.
Ở studio nhỏ thì một người ôm nhiều vai. Tôi từng vừa thiết kế vừa tự triển khai bản vẽ vừa chạy công trình suốt hai năm đầu. Mệt, nhưng học được rất nhiều.
Nếu bạn muốn xem ngoài kia các công ty đang cần người ở vị trí nào và họ ghi yêu cầu ra sao, cứ mở thử mục việc làm nội thất ngoại thất rồi đọc kỹ vài mô tả công việc, sẽ thấy rõ hơn mình đang thiếu gì.
Học vẽ 3D trước hay học vật liệu trước?
Đây là câu tôi bị hỏi nhiều nhất. Câu trả lời của tôi hơi ngược đời: học bản vẽ 2D trước, rồi vật liệu, rồi mới tới 3D.
AutoCAD vẫn là ngôn ngữ chung giữa phòng thiết kế, xưởng và đội thợ. File DWG đi qua lại hằng ngày. Bạn render đẹp mà không đọc được một mặt cắt tủ bếp thì sẽ rất chật vật ở tuần đầu đi làm.
SketchUp giúp dựng khối nhanh để trao đổi với khách. 3ds Max đi cùng V-Ray thì cho ảnh gần như ảnh chụp. Revit thì tôi ít dùng cho nhà ở, chủ yếu gặp ở dự án văn phòng hay khách sạn có yêu cầu BIM.
Còn vật liệu là thứ không học qua video được. Phải sờ. Phải biết tấm MDF lõi xanh chống ẩm khác tấm thường thế nào khi cắt, Melamine với Laminate khác nhau ở chỗ xước, veneer gỗ óc chó lên dầu thì màu đổi ra sao sau vài tháng nắng. Tôi có một hộp mẫu vật liệu để ngay dưới bàn, mỗi lần đi showroom lại xin thêm vài miếng.
“Bản vẽ đẹp chưa chắc thi công được. Bản vẽ thi công được mới bắt đầu được gọi là thiết kế.”
Về trường lớp, phần lớn người trong nghề học Thiết kế nội thất, Kiến trúc hoặc Mỹ thuật ứng dụng. Các trường hay được nhắc là Đại học Kiến trúc Hà Nội, Đại học Kiến trúc TP.HCM, Đại học Mỹ thuật Công nghiệp. Tôi cũng biết không ít bạn trái ngành vào nghề bằng khóa phần mềm cộng vài năm làm họa viên. Đường vòng hơn, nhưng vẫn đi được, miễn là chịu học cái nền: tỷ lệ, bố cục, ánh sáng, cấu tạo đồ gỗ.
Những thứ không ai kể lúc tôi đi học
Thứ nhất là sửa phương án. Có căn tôi làm tới phiên bản thứ chín mới chốt. Không phải vì phương án dở, mà vì chủ nhà mỗi tuần lại thấy một căn đẹp trên mạng.
Thứ hai là mùa vụ. Từ khoảng tháng Chín đến Tết là cao điểm, gia đình nào cũng muốn vào nhà mới đón năm mới. Lịch công trình chồng lên nhau, tối nào cũng có cuộc gọi từ giám sát.
Thứ ba là trách nhiệm với tiền của người khác. Một cái tủ áo sai kích thước 2cm có thể phải làm lại cả bộ cánh. Người thiết kế không trả tiền ván, nhưng phải trả bằng uy tín.
Và công trường thì không thơm như ảnh. Bụi thạch cao, tiếng máy cắt, nắng tháng Tư trên tầng mười tám chưa có điều hòa. Tôi vẫn đi công trình đều, vì chỉ ở đó mới thấy bản vẽ của mình đúng hay sai.
Chuyện bằng cấp và chứng chỉ hành nghề
Làm nhân viên thiết kế trong công ty, phần lớn nơi chỉ xem bằng cấp, portfolio và bài test. Tôi chưa gặp chỗ nào hỏi chứng chỉ hành nghề cho vị trí thiết kế nhà ở.
Chuyện khác khi bạn muốn tự đứng tên chủ trì hồ sơ hoặc mở văn phòng hành nghề kiến trúc. Lúc đó sẽ dính tới quy định về chứng chỉ hành nghề kiến trúc, và phần này vừa có sửa đổi trong luật nên tôi không dám nói cụ thể. Ai tính đi hướng này thì nên hỏi thẳng Sở Xây dựng hoặc sở quy hoạch kiến trúc ở địa phương mình.
Ở lâu trong nghề thì đi về đâu?
Con đường phổ biến là thực tập, họa viên, nhà thiết kế, rồi trưởng nhóm hoặc quản lý dự án. Sau năm bảy năm, người ta bắt đầu rẽ: mở studio, làm tự do, sang mảng sản xuất đồ gỗ, hoặc làm cho nhà phân phối vật liệu.
Tôi có hai người bạn cùng khóa. Một người giờ chuyên làm fit-out văn phòng, quản lý cả trăm thợ. Người kia mở một xưởng nhỏ chỉ làm đồ gỗ tự nhiên, nhận đơn của chính các nhà thiết kế khác. Hai hướng rất khác nhau, nhưng cả hai đều bắt đầu từ việc ngồi vẽ chi tiết tủ bếp.
Về thu nhập, tôi chỉ nói được thế này: những năm đầu mức khởi điểm thường vừa phải, và nó phụ thuộc nhiều vào quy mô công ty, khu vực và chất lượng portfolio. Người có kinh nghiệm thi công, có khách quay lại giới thiệu, thường có thêm hoa hồng theo hợp đồng. Làm tự do thì lúc nhiều lúc ít, đổi lại tự do giờ giấc. Tôi khuyên các bạn năm đầu nên cân cơ hội học hỏi nặng hơn con số trên hợp đồng.
Nếu tôi được quay lại năm hai mươi hai tuổi
Tôi sẽ xin vào một công ty có cả thiết kế lẫn thi công, ở đó ít nhất hai năm. Ngồi gần xưởng, chơi thân với giám sát.
Tôi sẽ chụp ảnh mọi chi tiết thi công mình thấy, ghi chú ngay dưới ảnh: chỗ này nẹp nhôm, chỗ này khe hở 3mm, chỗ này thợ xử lý góc âm thế nào. Cái thư mục ảnh đó bây giờ quý hơn mọi giáo trình tôi có.
Và tôi sẽ làm portfolio sớm hơn. Không cần dự án lớn. Căn phòng trọ của chính mình, quán cà phê của người quen, đồ án ở trường làm lại cho tử tế. Nhà tuyển dụng xem cách bạn nghĩ nhiều hơn là xem bạn đã làm cho ai.
Tối nay ngoài trời mưa, căn hộ Thủ Đức chắc đã có đèn. Tôi hay tưởng tượng cảnh chị chủ nhà ngồi ở hốc đọc sách đó, ánh đèn vàng hắt lên mặt gỗ. Nghề thiết kế nội thất với tôi rốt cuộc là vậy: làm ra những góc nhỏ mà người khác sẽ sống trong đó rất lâu sau khi mình đã đi.
Hải Yến